📌 SGK tarafından "Sigortalı İşten Ayrılış Nedeni" kodları uygulaması 5510 sayılı yasanın yürürlük başlangıcı olan 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren kullanılmaya başlanmıştır.
İşverenlerin, işten ayrılan personeli için en geç 10 gün içinde internet üzerinden Sigortalı İşten Ayrılış Bildirgesi vermesi zorunlu hale getirildi.
📌 Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık" nedeniyle işten çıkarmalarda kullanılan tek bir Kod 29 bulunmaktaydı. Ancak bu kodun suistimale açık olması ve işçinin sonraki iş bulma süreçlerini olumsuz etkilemesi nedeniyle SGK, 1 Nisan 2021 tarihili genelgeyle Kod 29'u tamamen kaldırdı. Bunun yerine işten çıkarma gerekçelerini detaylandıran 42 ile 50 arasında yeni kodlar getirdi.
Danıştay 10. Dairesi'nin işçi lehine verdiği "özel hayatın gizliliği ve lekelenme hakkı" kararı doğrultusunda, SGK önemli bir adım atarak Ocak 2026 itibarıyla işten çıkış kodlarının e-Devlet üzerindeki SGK Hizmet Dökümlerinde görünmesini engellemiştir.
📌 Tüm bu iyileştirme çabalarına rağmen Kurumsal olmayan firmalar ile daha ziyade küçük ve orta boy işletmeler, yıllarca işyerinde çalışan işçilerine kıdem ve ihbar tazminatı ödememek için işçi ile İŞSİZLİK PARASI alabilmesinin işverence gösterilecek SGK işten çıkış koduna göre olduğu ileri sürülerek işçinin yasal olarak alacağı haklarında indirim yapılması için pazarlıklar yaptıklarıı müşahade edilmektedir. SGK işten çıkış kodu adeta işçiye karşı silah olarak kullanılmaktadır. İşçi, 10 ay alacağı işsizlik ödeneğini düşünerek bazı haklarının işverence gasb edilmesine razı oluyor. (ihbar tazminatından vaz geçme veya Kıdem Tazminatının taksitli ödenmesi vb)
📌 Her türlü yasal boşluktan yararlanmaya alışmış sözde işverenler için bu durum bulunmaz bir fırsat olmaktadır.
SGK işten çıkış kodlarının işverenler tarafından gerçeğe aykırı veya kötüniyetli olarak kullanılması (örneğin; tazminat ödememek için istifa eden işçiyi "Kod 46 - Hırsızlık/Güven sarsıcı hareket" ile çıkarmak veya işçiyi bezdirip "Kod 4 - Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshi" yerine farklı göstermek), hukukumuzda çok ağır sonuçlar düğurmaktadır.
📌 İşverenlerce Sgk işten çıkış kodlarının kasıtlı ve Kötüniyetli kullanımının işçiler açısından menfi sonuçları;
a-İşçinin İhbar ve Kıdem Tazminatı alması engellenir.
b-İşsizlik Maaşı Alamaz: Sgk işten çıkış yanlış girilmesi, işçinin İŞKUR’dan işsizlik ödeneği almasını engeller. (6 ay ile 10 ay arasında işsizlik maaş kaybı)
📌 c- İşçinin Yeni İş Bulmasını engeller : Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gerekçesiyle (Kod 42-50 arası) işten çıkarılan bir işçi, SGK sisteminde bu kod göründüğü için başka bir yerde iş bulmakta çok büyük zorluk yaşar.
Çalışma hayatımızda iş barışını bozan, işçilerin haklarını ortadan kaldıran bu uygulama nedeniyle olan şikayetlerin mutlaka konuya hakim olan İş Müfettişleri tarafından acil incelenmesi ve işçilerin haklarının korunması uygun olacaktır.
Cevat Nevruz